Kuyumculuk işi ile iştigal edilmesi nedeniyle enflasyon düzeltmesi hk.
Kuyumculuk işi ile iştigal edilmesi nedeniyle enflasyon
düzeltmesi hk.
Kanun Numarası
213
Kanun
VERGİ USUL KANUNU
Özelge No
E-97338759-105-79620
Özelge Tarihi
24.06.2025
T.C.
GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞI
Samsun Defterdarlığı
Gelir Kanunları Grup Müdürlüğü
Sayı: E-97338759-105-79620
Kuyumculuk işi ile iştigal edilmesi nedeniyle enflasyon düzeltmesi Konu: hak.
24.06.2025
İlgide kayıtlı özelge talep formunuzdan, kuyumculuk faaliyetiniz nedeniyle 213 sayılı
Vergi Usul Kanununun mükerrer 298 inci maddesinin (A) fıkrasının (9) numaralı
bendine istinaden yapılan enflasyon düzeltmesinde stokların düzeltilmesinde
toplulaştırılmış yöntemlerden hareketli ağırlıklı ortalama yöntemini kullandığınız
belirtilmekte olup, bu kapsamda;
- İlgili geçici vergi döneminde hareketi olmayan ticari mallar için düzeltme
işleminde nasıl bir yol izlenmesi gerektiği,
- Geçici vergi dönemlerinde yapılan düzeltme sonrasında bir sonraki geçici vergi
döneminde yapılacak düzeltmenin düzeltilmiş değerler üzerinden yapılıp
yapılmayacağı,
- Öz sermaye kalemlerine ait enflasyon farklarının enflasyon düzeltmesi yapılan
dönem sonlarında sermayeye ilave edilip edilemeyeceği
hususlarında Defterdarlığımız görüşünü talep ettiğiniz anlaşılmaktadır.
213 sayılı Kanunun mükerrer 298 inci maddesinin (A) fıkrasının;
- (2) numaralı bendinde, "Bu maddenin uygulanmasında;
h) Toplulaştırılmış yöntemler;
aa) Basit ortalama yöntemi; gelir tablosu kalemleri ile stokların düzeltmede esas
alınacak tarihlere bağlı kalınmaksızın dönem ortalama düzeltme katsayısı ile
çarpılması suretiyle enflasyon düzeltmesine tâbi tutulmasını,
ab) Hareketli ağırlıklı ortalama yöntemi; dönem sonu stok ve dönem içinde satılan
mal maliyetinin enflasyon düzeltmesine esas alinacak tutarlarının hareketli ağırlıklı
ortalama düzeltme katsayısı ile çarpılması suretiyle enflasyon düzeltmesine tâbi
tutulmasını (Bir önceki döneme ait düzeltilmiş satılan mal maliyeti enflasyon
düzeltmesi yapılan dönemin sonuna taşıma katsayısı uygulanarak taşınır. Bu
hesaplamalarda amortisman ve reel finansman giderleri, endekslenmeden dikkate
alınır.),
i) Hareketli ağırlıklı ortalama düzeltme katsayısı; enflasyon düzeltmesine tâbi
tutulmuş dönem başı stoğun ilgili dönemin sonuna taşınmış değeri ile dönem içi alış
ve giderlerin enflasyon düzeltmesine tâbi tutulmuş değerleri toplamının, dönem başı
stok ile dönem içi alış ve giderlerin enflasyon düzeltmesine esas alınacak tutarlarının
toplamina bölünmesi ile bulunan katsayıyı,
İfade eder.",
4 üncü bendinde, "Düzeltme işleminde bu Kanunda yer alan değerleme
hükümlerine göre tespit edilen tutarlar esas alınır. Ancak stokların, satılan malın ve
maddî duran varlıkların maliyet bedeline ve malî duran varlıkların alış bedeline
intikal ettirilen reel olmayan finansman maliyetleri düşüldükten sonra bulunan
tutarlar düzeltmeye tâbi tutulur. Toplulaştırılmış yöntemlerle düzeltmeye tâbi tutulan
kıymetlerin alış veya maliyet bedeline intikal ettirilen reel olmayan finansman
maliyetlerinin düşülmesi ihtiyarîdir...",
5 inci bendinde, "Mükellefler düzeltme işleminde Maliye Bakanlığınca belirlenen
toplulaştırılmış yöntemleri uygulayabilirler. Ancak toplulaştırılmış yöntemlerden birini
seçen mükellefler seçtikleri yöntemden, bu seçimi yaptıkları hesap dönemi dahil
üçüncü hesap döneminin sonuna kadar dönemezler.
Enflasyon düzeltmeleri, ilgili kıymetlere ait fark hesaplarına ve enflasyon düzeltme
hesabına kaydedilir.
Yıllara sarî inşaat ve onarma işlerine ait maliyet ve hakedişlere ilişkin düzeltmeler,
enflasyon düzeltme hesabı yerine yıllara sarî inşaat enflasyon düzeltme hesabina
kaydedilir. Bu hesap işin bitiminde kâr/zarar hesabına intikal ettirilir.
Düzeltme sonucu bulunan tutarlar, izleyen dönemde enflasyon düzeltmesi yapılıp
yapılmadığına bakılmaksızın, izleyen dönemin başlangıç değerleri olarak dikkate
alınır.
Pasif kalemlere ait enflasyon fark hesapları, herhangi bir suretle başka bir hesaba
nakledildiği veya işletmeden çekildiği takdirde, bu işlemlerin yapıldığı dönemlerin
kazancı ile ilişkilendirilmeksizin, bu dönemde vergiye tâbi tutulur. Ancak öz sermaye
kalemlerine ait enflasyon farkları düzeltme sonucu oluşan geçmiş yıl zararlarına
mahsup edilebilir veya kurumlar vergisi mükelleflerince sermayeye ilave edilebilir;
bu işlemler kār dağıtımı sayılmaz.
Enflasyon düzeltmesine tâbi tutulan değerlerin elden çıkarılması halinde, bunlara
ilişkin enflasyon düzeltme farkları maliyet addolunur.
Matrahin tespitinde, kanunen kabul edilmeyen giderler, istisnalar ve geçmiş yıl malî
zararları enflasyon düzeltmesine tâbi tutulmuş tutarları ile dikkate alınır."
hükümleri bulunmaktadır.
Bu hükümlere göre, stokların enflasyon düzeltilmesi işleminde gerçek yöntem yerine
kullanılabilecek toplulaştırılmış yöntemler olarak, basit ortalama yöntemi ile
hareketli ağırlıklı ortalama yöntemi belirlenmiş olup mükellefler bu yöntemlerden
herhangi birini seçebileceklerdir.
Ayrıca, 2023 hesap dönemi sonuna ve düzeltme şartlarının
gerçekleşmesine/varlığına bağlı olarak (geçici vergi dönemleri dâhil) izleyen hesap
dönemlerine ilişkin olarak enflasyon düzeltmesine tabi tutulacak mali tablolar ile
yapılacak düzeltme işlemlerinin usul ve esasları 555, 560, 563 ve 582 Sıra No.lu Vergi
Usul Kanunu Genel Tebliğleri ile belirlenmiş olmasının yanı sıra, 165, 170, 175, 176, 181 ve
187 Sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Sirkülerlerinde de konu ile ilgili ilave açıklamalar
yapılmıştır.
Bu kapsamda, 555 Sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğinin 18 ve 37 inci
maddelerinde toplulaştırılmış yöntemlere göre düzeltme katsayılarının tespitine
yönelik açıklamalar yapılmıştır.
Tebliğin "Toplulaştırılmış yöntemlere göre düzeltme katsayıları" başlıklı 37 nci
maddesinde; "(1) Enflasyon düzeltmesinde mükellefler toplulaştırılmış yöntemleri
tercih ediyorlarsa bir önceki maddelerde yer alan formüllere göre bulunacak
düzeltme/taşıma katsayıları yerine, bu maddede yer alan toplulaştırılmış
yöntemlere ilişkin esaslara göre bulunan katsayıları kullanarak düzeltme işlemini
gerçekleştireceklerdir.
(2) Toplulaştırılmış yöntemler kullanılarak düzeltilebilecek parasal olmayan
kıymetler, stoklarla sınırlıdır. Stoklarını toplulaştırılmış yöntemlere göre düzeltmeyi
tercih eden mükellefler stokların düzeltmeye esas tutarlarını, düzeltmede esas
alınacak tarihlere bağlı kalmaksızın, "basit ortalama yöntemi" dâhilinde belirlenen
dönem ortalama düzeltme katsayısı ile veya "hareketli ağırlıklı ortalama yöntemi"
dâhilinde belirlenen hareketli ağırlıklı ortalama düzeltme katsayısı ile çarpmak
suretiyle düzeltme işlemini gerçekleştirir. Mükellefler belirtilen bu yöntemlerden
herhangi birini seçebilir.
b) "Hareketli ağırlıklı ortalama yöntemi"nde düzeltme katsayısı, enflasyon
düzeltmesine tabi tutulmuş dönem başı stokun ilgili dönemin sonuna taşınmış
değeri ile dönem içi alış ve giderlerin enflasyon düzeltmesine tabi tutulmuş değerleri
toplamının, dönem başı stok ile dönem içi alış ve giderlerin enflasyon düzeltmesine
esas alınacak tutarlarının toplamına bölünmesi ile hesaplanır. Düzeltmeye esas
tutar olarak da dönem sonu stokun enflasyon düzeltmesine esas alınacak tutarı
alınır. Bu hesaplamada amortisman ve reel finansman giderleri, endekslenmeden
dikkate alınır.
Stokların düzeltilmesinde mümkün olduğunca alt ayrıma giderek düzeltme işleminin
gerçekleştirilmesi esastır. Ancak, hareketli ağırlıklı ortalama düzeltme katsayısı
kullanarak düzeltme işlemini gerçekleştirecek olan mükellefler, diledikleri takdirde
defteri kebir hesabı bazında da anılan düzeltme işlemini gerçekleştirebilirler.
Düzeltme işleminde alt ayrım yerine defteri kebir hesabı bazında düzeltme yapmayı
tercih edenler, seçtikleri bu yöntemden 3 yıl boyunca dönemezler.
"Her dönem enflasyon düzeltmesi yapma zorunluluğu" başlıklı 45 inci
maddesinde ".
Dolayısıyla, mezkûr Kanunun mükerrer 298 inci maddesinin (A) fıkrasının (9)
numaralı bendi uyarınca; enflasyon düzeltmesi yapma zorunluluğu bulunan
mükelleflerden münhasıran sürekli olarak işlenmiş altın, gümüş alım-satımı ve imali
ile iştigal edenlerin, enflasyon düzeltme şartlarının oluşup oluşmadığına
bakılmaksızın, 2005 ve müteakip yıllarda her geçici vergi dönemi ve hesap dönemi
sonu itibarıyla 213 sayılı Kanunun mükerrer 298 inci maddesinin (A) fıkrası
kapsamında (7 numaralı bent ve geçici 33 üncü madde dikkate alınmaksızın)
enflasyon düzeltmesi yapmaları zorunludur."
açıklamalarına yer verilmiştir.
Buna göre;
- 213 sayılı Kanunun mükerrer 298 inci maddesinin (A) fıkrasının (2) numaralı
bendinin (h) alt bendinde tanımlanan hareketli ağırlıklı ortalama düzeltme
katsayısının yukarıda gösterilen formüle göre hesaplanması ve ilgili geçici vergi
döneminde işletmeye emtia girişi ve gider olmamasının enflasyon düzeltmesi
yapılmasına mani olmadığı dikkate alındığında, dönem içi alış ve giderler ile
bunların enflasyon düzeltmesine tabi tutulmuş değerlerinin sıfır olarak formüle
yazı
Enflasyon fark hesapları, parasal olmayan kıymetlerin düzeltme işlemi sonrasI
değeri ile düzeltme öncesi değeri arasındaki farklarının kaydedildiği tali hesaplar
olup, geçici vergi dönemlerinde yapılacak düzeltme işlemi bir önceki dönemin
düzeltilmiş değerleri üzerinden yapılıp çıkan farkların tali hesaplarda izlenmesi,
Öz sermaye kalemlerine ait enflasyon farklarının vergisiz sermayeye ilave
edilebilme imkanı yalnızca kurumlar vergisi mükelleflerine tanındığından, gelir
vergisi mükelleflerince sermayeye ilave yönünde bir tercihte bulunulması halinde bu
durum herhangi bir suretle başka bir hesaba nakledilme kapsamında
değerlendirilerek işlemin yapıldığı dönemin kazancı ile ilişkilendirilmeksizin, bu
dönemde vergiye tâbi tutulması
gerekmektedir.
Bilgi edinilmesini rica ederim.
(*) Bu Özelge 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 413.maddesine dayanılarak
verilmiştir.
(**) İnceleme, yargı ya da uzlaşmada olduğu halde bu konuya ilişkin olarak yanlış
bilgi verilmiş ise bu özelge geçersizdir.
(***) Talebiniz üzerine tayin edilmiş olan bu özelgeye uygun işlem yapmanız hâlinde,
bu fiilleriniz dolayısıyla vergi tarh edilmesi icap ederse, tarafınıza vergi cezası
kesilmeyecek ve tarh edilen vergi için gecikme faizi hesaplanmayacaktır.